Thế chấp xe là dùng chiếc xe của mình để bảo đảm khoản vay nhưng không giao xe cho người cho vay. Bạn vẫn chạy xe hằng ngày; người cho vay có quyền yêu cầu xử lý chiếc xe nếu đến hạn bạn không trả. Khác với cầm cố, nơi chiếc xe phải nằm ở chỗ người nhận cầm cố, thế chấp phù hợp với người cần xe để làm ăn: tài xế công nghệ, người chở hàng, chủ quán dùng xe tải nhỏ.
Cái khó của thế chấp xe giữa hai cá nhân nằm ở chỗ xe là động sản, đi khắp nơi, dễ bán qua tay và mất giá nhanh. Nếu chỉ ký một tờ giấy rồi để đó, người cho vay gần như không có bảo đảm thật. Bài này đi qua cách lập thoả thuận, chuyện ai giữ giấy đăng ký xe, việc đăng ký biện pháp bảo đảm và những tình huống hay gặp khi bên vay đem xe đi bán hoặc cầm đồ.
Thế chấp, cầm cố và giữ giấy tờ xe: ba cách hay bị lẫn
Ba cách người ta hay dùng khi vay tiền bằng chiếc xe, đặt cạnh nhau ở mức nguyên lý:
| Tiêu chí | Thế chấp xe | Cầm cố xe | Chỉ giữ giấy đăng ký xe |
|---|---|---|---|
| Ai giữ chiếc xe | Bên vay | Bên cho vay | Bên vay |
| Có phải biện pháp bảo đảm theo luật | Có | Có | Không, chỉ là giữ giấy tờ |
| Hiệu lực với người thứ ba | Khi đăng ký biện pháp bảo đảm | Khi bên nhận cầm cố nắm giữ xe | Không có |
| Bên vay có dùng xe để kiếm sống | Được | Không | Được |
| Rủi ro chính của bên cho vay | Xe bị bán, hư hỏng, mất giá | Phải bảo quản, chịu trách nhiệm nếu hư hỏng do mình | Mất toàn bộ bảo đảm nếu xe bị bán |
Giữ giấy đăng ký xe làm tin có cùng chỗ hở như giữ sổ đỏ: người vay có thể khai mất để xin cấp lại, hoặc bán xe bằng giấy tờ khác cho người không kiểm kỹ. Nếu đã định dùng xe làm bảo đảm, hãy chọn thế chấp hoặc cầm cố cho rõ ràng.
Hợp đồng thế chấp xe giữa hai cá nhân cần gì
Thế chấp xe là thế chấp động sản. Theo nguyên tắc chung, hợp đồng thế chấp động sản giữa cá nhân không bắt buộc công chứng, nhưng phải lập thành văn bản. Hai bên vẫn nên công chứng hoặc ít nhất chứng thực chữ ký, vì khi tranh chấp, văn bản có công chứng gần như không ai chối được chữ ký và nội dung.
Hợp đồng nên mô tả chiếc xe thật chi tiết: loại xe, nhãn hiệu, màu sơn, biển số, số khung, số máy, số giấy đăng ký, tên chủ xe trên giấy. Số khung và số máy là thứ nhận diện chiếc xe chắc chắn nhất; biển số có thể thay đổi khi đổi chủ hoặc đổi nơi đăng ký.
Ngoài ra là nghĩa vụ được bảo đảm (khoản vay nào, bao nhiêu, đến hạn khi nào), quyền và nghĩa vụ của bên giữ xe trong thời gian thế chấp, cách xử lý xe khi không trả, và việc ai giữ giấy đăng ký xe. Với xe đang chạy dịch vụ, nên thoả thuận thêm về bảo hiểm và việc báo khi xe gặp tai nạn hoặc bị tạm giữ.
Nếu xe là tài sản chung vợ chồng, cả hai cần cùng ký hoặc có văn bản đồng ý, như với nhà đất. Xe mua trong thời kỳ hôn nhân mà chỉ đứng tên một người vẫn có thể là tài sản chung.
Ai giữ giấy đăng ký xe và chuyện chạy xe trên đường
Giữ bản chính giấy đăng ký. Bộ luật Dân sự cho phép bên nhận thế chấp giữ giấy tờ liên quan đến tài sản thế chấp nếu hai bên có thoả thuận. Giữ bản chính giấy đăng ký xe làm cho việc bán xe qua tay khó hơn.
Nhưng xe chạy trên đường cần giấy tờ. Người điều khiển xe phải mang theo giấy tờ xe theo quy định giao thông. Với xe thế chấp tại tổ chức tín dụng có cơ chế giấy tờ thay thế riêng; giữa cá nhân với nhau, bạn nên kiểm quy định hiện hành về giấy tờ khi lưu thông trước khi thoả thuận để người cho vay giữ bản chính, tránh để bên vay bị xử phạt hoặc tạm giữ xe.
Một cách cân bằng. Nhiều người chọn để bên vay giữ giấy đăng ký nhưng đăng ký biện pháp bảo đảm cho chiếc xe. Khi đó người mua xe cẩn thận sẽ tra cứu và thấy xe đang bị thế chấp, còn bên vay vẫn chạy xe hợp lệ.
Không giữ giấy tờ tuỳ thân. Giữ căn cước, giấy phép lái xe của người vay làm tin là không nên và có thể vi phạm quy định về quản lý giấy tờ tuỳ thân. Thứ được thoả thuận giữ là giấy tờ về tài sản, không phải giấy tờ về con người.
Đăng ký thế chấp xe: khi nào nên làm
Với động sản như xe, đăng ký biện pháp bảo đảm thường là tự nguyện chứ không bắt buộc như với đất. Nhưng tự nguyện không có nghĩa là không cần. Các bước ở mức nguyên lý:
- Ký hợp đồng thế chấp bằng văn bản, nên công chứng hoặc chứng thực.
- Nộp yêu cầu đăng ký tại hệ thống đăng ký biện pháp bảo đảm bằng động sản thuộc ngành tư pháp, thường làm được trực tuyến; bên thế chấp hoặc bên nhận thế chấp đều có thể nộp theo thoả thuận.
- Khai thông tin chiếc xe, đặc biệt số khung, để người khác tra cứu theo số khung là thấy.
- Lưu kết quả đăng ký cùng hợp đồng.
- Khi trả xong, nộp yêu cầu xoá đăng ký để chiếc xe trở lại bình thường.
Đăng ký cho bạn hiệu lực đối kháng với người thứ ba: nếu bên vay bán xe cho người khác sau khi đã đăng ký, quyền của bạn với chiếc xe vẫn được bảo vệ ở mức cao hơn nhiều so với khi không đăng ký. Lệ phí đăng ký có biểu riêng, bài không nêu con số; hỏi nơi tiếp nhận trước khi nộp.
Khi bên vay đem xe đi bán hoặc cầm đồ
Đây là tình huống người cho vay sợ nhất. Bên thế chấp chỉ được bán, trao đổi, tặng cho tài sản thế chấp khi bên nhận thế chấp đồng ý, trừ trường hợp tài sản là hàng hoá luân chuyển trong kinh doanh. Tự ý bán xe đang thế chấp là vi phạm hợp đồng; nếu có dấu hiệu gian dối để chiếm đoạt, vụ việc còn có thể vượt ra ngoài phạm vi dân sự.
Nếu thế chấp đã được đăng ký, người mua xe có trách nhiệm tra cứu; quyền của bạn với chiếc xe được bảo vệ tốt hơn. Nếu chưa đăng ký và người mua không biết xe đang thế chấp, việc đòi lại chiếc xe từ người mua ngay tình rất khó; bạn thường chỉ còn quyền đòi bên vay trả nợ và bồi thường.
Với tiệm cầm đồ, tiệm có nghĩa vụ kiểm tra giấy tờ, nhưng nếu xe được đem cầm bằng giấy đăng ký bản chính và chính chủ, tiệm khó biết xe đang thế chấp nếu không có đăng ký. Đây thêm một lý do để đăng ký, hoặc để thoả thuận bên nhận thế chấp giữ bản chính giấy đăng ký khi việc lưu thông cho phép.
Phát hiện xe đã bị bán, bạn nên giữ chứng cứ, gửi văn bản yêu cầu bên vay giải trình và trả nợ trước hạn nếu hợp đồng có điều khoản đó, và cân nhắc khởi kiện. Không tự đi tìm người mua để giật lại xe.
Xe mất giá, hư hỏng, tai nạn trong thời gian thế chấp
Xe mất giá theo thời gian và theo số kilômét. Một chiếc xe máy hay ô tô chạy dịch vụ sau hai ba năm có thể chỉ còn một phần giá trị ban đầu. Vì vậy khoản vay bảo đảm bằng xe nên ngắn hạn hơn, và giá trị xe nên lớn hơn khoản vay một biên độ đáng kể.
Bên thế chấp có nghĩa vụ bảo quản, giữ gìn xe, sửa chữa khi hư hỏng do sử dụng. Nếu xe bị tai nạn nặng, bị mất trộm, khoản tiền bảo hiểm nếu có cũng thuộc tài sản thế chấp. Hợp đồng nên ghi rõ bên vay phải báo ngay khi xe gặp sự cố và trong trường hợp xe mất giá đáng kể thì có bổ sung tài sản khác hoặc trả bớt nợ không.
Ví dụ giả định: một tài xế ở Khánh Hoà thế chấp chiếc ô tô bảy chỗ cho người họ hàng để vay tiền sửa nhà. Hai bên ghi rõ xe có bảo hiểm vật chất, bên vay báo trong ngày nếu có va chạm, và nếu xe bị tổn thất toàn bộ thì tiền bảo hiểm được dùng trả nợ trước. Một năm sau xe gặp tai nạn, mọi việc được giải quyết theo đúng thoả thuận, không ai phải tranh cãi.
Nhìn từ phía người vay: thế chấp xe sao cho không bị thiệt
Người vay thường ở thế cần tiền nên dễ đồng ý mọi điều kiện. Có mấy điểm nên giữ cho mình. Thứ nhất, không ký giấy bán xe hay giấy uỷ quyền bán xe kèm khoản vay; đó không phải biện pháp bảo đảm, và nếu bên kia đem giấy đó đi sang tên, bạn sẽ mất xe trước khi kịp tranh luận về khoản nợ. Thứ hai, không giao giấy tờ tuỳ thân, giấy phép lái xe, vì chúng không liên quan tới tài sản bảo đảm.
Thứ ba, yêu cầu ghi rõ trong hợp đồng: khi trả xong, bên nhận thế chấp trả giấy đăng ký xe (nếu đang giữ) và xoá đăng ký trong bao nhiêu ngày. Thứ tư, đọc kỹ điều khoản xử lý xe: điều khoản cho phép bên cho vay tự lấy xe chỉ vì chậm vài ngày, hay nhận xe thay nợ với giá định sẵn rất thấp, là những điều cần thương lượng lại trước khi ký.
Cuối cùng, giữ chứng từ trả nợ từng kỳ, nhất là khi trả tiền mặt. Người cho vay cá nhân không có hệ thống ghi nhận như ngân hàng; nếu sau này hai bên nhớ khác nhau về số đã trả, chứng từ của bạn là thứ quyết định.
Câu hỏi thường gặp
Thế chấp xe máy cho cá nhân có bắt buộc công chứng không?
Theo nguyên tắc chung, hợp đồng thế chấp động sản như xe máy giữa cá nhân không bắt buộc công chứng, nhưng phải lập bằng văn bản. Công chứng hoặc chứng thực vẫn được khuyến khích vì giúp chứng minh chữ ký và nội dung khi có tranh chấp.
Không đăng ký thế chấp xe thì hợp đồng có giá trị không?
Hợp đồng vẫn có giá trị giữa hai bên. Điều bạn mất là hiệu lực đối kháng với người thứ ba: nếu xe bị bán cho người khác hoặc bị chủ nợ khác yêu cầu xử lý, quyền của bạn yếu hơn đáng kể so với khi đã đăng ký.
Người cho vay có được giữ cà vẹt xe không?
Có thể, nếu hai bên thoả thuận trong hợp đồng thế chấp. Tuy vậy cần kiểm quy định hiện hành về giấy tờ khi lưu thông, vì người điều khiển xe phải mang giấy tờ xe theo quy định; thiếu giấy có thể bị xử phạt hoặc tạm giữ xe.
Xe đứng tên người khác có thế chấp được không?
Chỉ chủ xe hoặc người được chủ xe uỷ quyền hợp lệ mới thế chấp được. Xe mua lại nhưng chưa sang tên thì người đang dùng xe chưa phải chủ trên giấy tờ, thế chấp trong tình trạng đó rất rủi ro cho người cho vay.
Đến hạn không trả, người cho vay có được đến lấy xe không?
Người cho vay có quyền yêu cầu xử lý xe theo hợp đồng và có quyền yêu cầu bên vay giao xe. Nếu bên vay không giao, người cho vay không được tự ý thu giữ bằng vũ lực hay đe doạ mà phải yêu cầu toà án giải quyết.
Thế chấp xe đang trả góp có được không?
Xe mua trả góp thường đang được bảo đảm cho khoản vay mua xe hoặc người bán còn bảo lưu quyền sở hữu. Thế chấp tiếp cho cá nhân khác gần như luôn cần sự đồng ý của bên đang có quyền và bên nhận thế chấp sau đứng ở thứ tự sau.