Lãi cầm đồ không có một mức riêng: tiệm cầm đồ cũng như người cho vay khác phải tuân giới hạn lãi suất của Bộ luật Dân sự 2015, hiện là 20% một năm trên khoản tiền vay, trừ khi luật khác có quy định khác. Phần lãi thoả thuận vượt giới hạn này không có hiệu lực. Điều làm người đi cầm đồ khó nhận ra là lãi hiếm khi được báo theo năm, mà theo ngày, theo triệu, hoặc tách ra thành nhiều khoản phí với tên gọi khác nhau.
Bài này giúp bạn làm ba việc: quy mọi cách báo lãi về cùng một đơn vị là phần trăm một năm, nhận ra khi một khoản phí thực chất là lãi, và tự tính số tiền phải mang theo khi đi chuộc. Các con số trong bài là ví dụ giả định để minh hoạ phép tính, không phải mức của bất kỳ tiệm nào.
Giới hạn lãi suất áp dụng cho cầm đồ
Bộ luật Dân sự 2015, tại Điều 468, cho phép các bên thoả thuận lãi suất nhưng không được vượt quá 20% một năm của khoản tiền vay, trừ trường hợp luật khác có liên quan quy định khác. Khoản vay có cầm cố tài sản, dù ở tiệm hay giữa người quen, vẫn là hợp đồng vay tài sản, nên vẫn nằm trong giới hạn này. Quy định về điều kiện kinh doanh dịch vụ cầm đồ cũng yêu cầu lãi suất cho vay của cơ sở không vượt mức của Bộ luật Dân sự.
Khi lãi suất thoả thuận vượt giới hạn, mức lãi vượt quá không có hiệu lực. Nói cách khác, hợp đồng vẫn còn, bạn vẫn phải trả gốc và phần lãi trong giới hạn, nhưng có quyền không trả phần vượt; nếu đã trả rồi thì có cơ sở để yêu cầu trừ vào nợ gốc hoặc trả lại.
Ở phía nặng hơn, Bộ luật Hình sự có tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự, áp dụng khi lãi suất gấp nhiều lần mức cao nhất mà Bộ luật Dân sự cho phép và thu lợi bất chính tới mức luật định. Mốc hiện hành là gấp năm lần giới hạn. Đây không phải chuyện xa lạ với nghề cầm đồ: những nơi báo lãi theo ngày ở mức cao rất dễ chạm ngưỡng này mà người vay không hề biết.
Quy đổi các cách báo lãi thường gặp về lãi năm
Cách nhanh nhất để so là đưa mọi thứ về phần trăm một năm. Bảng dưới dùng ví dụ giả định khoản cầm 10 triệu đồng, quy đổi một năm theo 365 ngày.
| Cách báo lãi | Ví dụ giả định | Tiền lãi một năm trên 10 triệu | Tương đương lãi năm |
|---|---|---|---|
| Theo năm | 20% một năm | 2 triệu đồng | 20%, đúng bằng giới hạn |
| Theo tháng | 1,5% một tháng | 1,8 triệu đồng | 18% |
| Theo tháng | 3% một tháng | 3,6 triệu đồng | 36%, vượt giới hạn |
| Theo triệu mỗi ngày | 1.000 đồng cho mỗi triệu mỗi ngày | khoảng 3,65 triệu đồng | khoảng 36,5%, vượt giới hạn |
| Theo triệu mỗi ngày | 3.000 đồng cho mỗi triệu mỗi ngày | khoảng 10,95 triệu đồng | khoảng 109,5%, gấp hơn năm lần giới hạn |
Công thức chung: lãi năm bằng lãi một ngày nhân 365, hoặc lãi một tháng nhân 12, rồi chia cho số tiền vay. Với cách báo "bao nhiêu đồng một triệu một ngày", lấy con số đó nhân 365 rồi chia cho một triệu sẽ ra tỉ lệ năm.
Bảng cho thấy một mức nghe nhỏ như "một nghìn đồng một triệu một ngày" đã vượt giới hạn, còn ba nghìn đồng thì đi tới vùng có thể bị xem xét về hình sự. Hãy tự nhẩm trước khi gật đầu.
Khi "phí" thực chất là lãi
Phí trừ ngay vào tiền cầm. Bạn cầm 10 triệu nhưng chỉ nhận 9,5 triệu vì bị trừ "phí hồ sơ". Thực tế số tiền bạn được dùng là 9,5 triệu mà phải trả lãi trên 10 triệu, cộng thêm khoản bị trừ. Khi quy đổi, hãy cộng khoản này vào tiền lãi và chia cho số tiền thực nhận.
Phí bảo quản tính theo ngày và theo giá trị khoản vay. Luật cho phép bên nhận cầm cố được thanh toán chi phí bảo quản hợp lý khi có thoả thuận. Nhưng một khoản "phí giữ đồ" tính theo phần trăm số tiền vay mỗi ngày, không liên quan gì tới việc cất giữ món đồ, là dấu hiệu của lãi đội tên.
Phí gia hạn, phí "đóng lãi trễ". Mỗi lần gia hạn thu thêm một khoản cố định ngoài lãi là làm tăng chi phí vay thực tế. Hãy đưa khoản này vào phép tính lãi năm.
Nguyên tắc chung. Nhiều tranh chấp về cho vay cho thấy cách gọi không quyết định bản chất. Khi xem xét, người ta thường cộng tất cả các khoản bạn phải trả thêm ngoài tiền gốc vì được vay tiền, rồi so tổng đó với giới hạn lãi suất. Khoản nào gắn với một dịch vụ có thật và hợp lý, như phí bảo quản xe trong kho có chi phí thật, thì có thể được tách riêng.
Lãi khi quá hạn chuộc tính thế nào
Quá hạn chuộc không có nghĩa tiệm được tính lãi tuỳ ý. Bộ luật Dân sự 2015 quy định cho trường hợp vay có lãi mà chậm trả: trên nợ gốc quá hạn, bên vay trả lãi bằng 150% lãi suất vay theo hợp đồng tương ứng với thời gian chậm trả, trừ khi hai bên có thoả thuận khác; và với phần lãi trong hạn chưa trả, có thể phải trả thêm lãi chậm trả theo mức luật định. Thoả thuận khác ở đây vẫn phải nằm trong khuôn khổ luật, không thể biến thành mức phạt vô hạn.
Ví dụ giả định: bạn cầm 10 triệu với lãi 18% một năm, hạn hai tháng, nhưng mười ngày sau hạn mới đi chuộc. Lãi trong hạn hai tháng là 10 triệu nhân 18% nhân 2 rồi chia 12, bằng 300 nghìn đồng. Với mười ngày quá hạn, nếu tính theo 150% của 18%, tức 27% một năm, lãi là 10 triệu nhân 27% nhân 10 rồi chia 365, khoảng 74 nghìn đồng. Tổng tiền chuộc khoảng 10 triệu 374 nghìn đồng, chưa kể các khoản phí hợp lệ đã thoả thuận nếu có.
Phép tính này cho thấy quá hạn vài ngày không làm tiền chuộc tăng vọt nếu tiệm tính đúng luật. Nếu số tiền tiệm báo cao bất thường, hãy yêu cầu tiệm ghi ra cách tính từng khoản.
Quy ước tính ngày và tính tháng: chênh nhỏ nhưng hay sinh cãi vã
Ngày cầm có được tính là một ngày lãi không? Có tiệm tính cả ngày cầm và ngày chuộc, có tiệm chỉ tính một trong hai. Chênh lệch chỉ một ngày lãi, nhưng nên hỏi rõ và ghi lại ngay từ đầu để khỏi tranh luận lúc chuộc.
Một tháng là ba mươi ngày hay theo lịch? Hợp đồng báo lãi theo tháng có thể hiểu là tròn ba mươi ngày hoặc theo tháng dương lịch. Cầm từ cuối tháng một sang cuối tháng hai, hai cách hiểu cho ra số ngày khác nhau. Nên hỏi tiệm dùng quy ước nào.
Lãi tối thiểu một kỳ. Một số hợp đồng ghi chuộc trong kỳ đầu vẫn phải trả đủ lãi cả kỳ, dù chỉ cầm vài ngày. Thoả thuận này cần được ghi rõ; khi quy đổi lãi năm cho trường hợp chuộc sớm, con số thực tế có thể cao hơn nhiều so với mức ghi trên giấy.
Làm tròn số tiền. Tiền lãi lẻ thường được làm tròn. Làm tròn vài nghìn đồng là chuyện bình thường; làm tròn thành cả trăm nghìn mỗi kỳ thì đã là một khoản phí ẩn, nên được tính vào chi phí vay khi so sánh.
Tự tính số tiền cần mang khi đi chuộc
Trước khi ra tiệm, bạn có thể tự tính để biết tiệm báo có hợp lý không:
- Lấy hợp đồng ra, ghi lại ba con số: tiền gốc, mức lãi, ngày bắt đầu cầm.
- Đếm số ngày từ ngày cầm tới ngày dự kiến chuộc. Nếu đã đóng lãi một phần, chỉ đếm từ ngày đóng lãi gần nhất.
- Quy mức lãi về theo ngày: lãi năm chia 365, hoặc lãi tháng chia 30, tuỳ cách hợp đồng ghi.
- Nhân tiền gốc với lãi ngày và số ngày để ra tiền lãi. Nếu có ngày quá hạn, tính riêng phần đó theo mức quá hạn.
- Cộng các khoản phí hợp lệ đã ghi rõ trong hợp đồng, như chi phí bảo quản đã thoả thuận.
- Cộng tiền gốc vào, làm tròn lên một chút để dự phòng, và mang theo hợp đồng cùng giấy tờ tuỳ thân.
Nếu số tiệm báo chênh nhiều so với số bạn tính, đừng vội cãi. Đề nghị tiệm viết ra từng khoản, so với hợp đồng, rồi mới bàn tiếp.
Gặp lãi vượt giới hạn thì làm gì
Bước đầu tiên là có bằng chứng: hợp đồng, biên nhận đóng lãi, tin nhắn báo số tiền, sao kê chuyển khoản. Không có những thứ này, mọi khiếu nại sau đó đều khó.
Bạn có thể đề nghị tiệm tính lại theo đúng giới hạn và trừ phần lãi đã trả vượt vào nợ gốc. Nhiều trường hợp dừng ở bước này vì tiệm biết mình không đứng vững. Nếu tiệm từ chối và giữ đồ, bạn có thể phản ánh tới cơ quan công an nơi tiệm hoạt động, vì đây là đơn vị quản lý điều kiện an ninh, trật tự của nghề cầm đồ.
Nhìn từ phía tiệm, chi phí của nghề cầm đồ là có thật: thuê mặt bằng, kho, két sắt, nhân viên, rủi ro nhận phải đồ gian, rủi ro món đồ mất giá khi phải thanh lý. Những chi phí đó giải thích vì sao tiệm muốn thu đủ lãi trong giới hạn và các khoản bảo quản hợp lý, nhưng không phải lý do để vượt giới hạn luật. Một tiệm minh bạch thường sẵn sàng ghi rõ từng khoản, và đó cũng là tiêu chí tốt để bạn chọn nơi cầm.
Khi số tiền lớn, có dấu hiệu lãi gấp nhiều lần giới hạn, hoặc tiệm đe doạ, tìm tới nhà để đòi, bạn nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc người làm nghề để được xem hồ sơ cụ thể. Không tự đối đầu, không tự lấy lại đồ khi chưa thanh toán, vì việc đó có thể khiến bạn từ người bị thiệt thành người vi phạm.
Câu hỏi thường gặp
Cầm đồ lãi một nghìn đồng mỗi triệu mỗi ngày có cao không?
Theo phép quy đổi, một nghìn đồng mỗi triệu mỗi ngày tương đương khoảng 36,5% một năm, cao hơn giới hạn 20% một năm của Bộ luật Dân sự. Phần lãi vượt giới hạn không có hiệu lực. Con số nghe nhỏ vì được chia theo ngày và theo triệu.
Đóng lãi trước rồi chuộc sớm có được trả lại tiền lãi không?
Nếu hợp đồng tính lãi theo thời gian thực vay, chuộc sớm thì chỉ phải trả lãi cho số ngày đã vay, phần đóng dư nên được hoàn hoặc trừ vào tiền chuộc. Một số hợp đồng ghi lãi tối thiểu cho một kỳ; khi đó cần đọc kỹ điều khoản và hỏi tiệm trước khi đóng.
Tiệm cầm đồ có được tính lãi kép không?
Lãi nhập gốc rồi tính lãi tiếp chỉ có thể xảy ra trong khuôn khổ luật cho phép và phải được thoả thuận rõ. Dù cách tính thế nào, tổng lãi thực tế quy về năm vẫn không được vượt giới hạn của Bộ luật Dân sự. Thấy lãi tăng nhanh bất thường, hãy yêu cầu tiệm ghi ra cách tính.
Hợp đồng không ghi lãi thì tiệm có được thu lãi không?
Hợp đồng vay không thoả thuận về lãi thì về nguyên tắc là vay không lãi. Nếu có ghi là vay có lãi nhưng không ghi mức, và có tranh chấp, lãi được tính bằng một nửa mức trần tại thời điểm trả nợ. Với tiệm cầm đồ, hợp đồng gần như luôn ghi lãi, nên hãy đọc kỹ ô đó.
Cầm đồ qua ứng dụng trên điện thoại có phải theo giới hạn lãi này không?
Có. Gọi là cầm đồ trực tuyến hay vay qua ứng dụng thì bản chất vẫn là hợp đồng vay, lãi và các khoản phí quy đổi vẫn chịu giới hạn của Bộ luật Dân sự. Nhiều ứng dụng tách lãi thành phí dịch vụ, phí tư vấn; hãy cộng tất cả lại khi so sánh.
Lãi trong giới hạn nhưng phí bảo quản cao thì sao?
Chi phí bảo quản hợp lý có thể được thoả thuận riêng. Nhưng nếu khoản phí không phản ánh chi phí thật của việc giữ đồ mà tính theo số tiền vay, nó có nguy cơ bị coi là lãi trá hình. Khi đó tổng lãi và phí mới là con số để so với giới hạn.