Đặt cọc mua xe cũ của cá nhân chỉ nên làm sau khi đã đối chiếu giấy đăng ký xe với căn cước người bán, tra xem xe có đang là tài sản bảo đảm hay vướng phạt nguội không, và tận mắt xem xe. Giấy cọc nên ghi rõ biển số, số khung, số máy, giá, hạn ký hợp đồng mua bán có công chứng hoặc chứng thực, cùng điều kiện được hoàn cọc nếu hồ sơ xe không sang tên được.
Mua xe cũ giữa người với người thường diễn ra nhanh: thấy tin đăng trên mạng, gọi điện, hẹn xem, người bán nói "có người hỏi rồi, cọc trước giữ xe". Khoản cọc vài triệu với xe máy, vài chục triệu với ô tô, nhưng một khi xe có vấn đề giấy tờ thì đòi lại không dễ. Bài này tập trung vào khoản cọc và những việc nên làm trước khi đưa nó; phần kỹ thuật kiểm máy móc, khung gầm thì bạn nên nhờ người thạo xe.
Cọc mua xe cũ khác cọc ở đại lý xe mới
Ở đại lý, bên nhận cọc là một doanh nghiệp có địa chỉ, có hợp đồng mẫu, xe mới có nguồn gốc rõ. Khi mua xe cũ của một cá nhân, bạn đưa tiền cho một người có thể chỉ gặp một lần, xe có thể đã qua nhiều đời chủ, giấy tờ có thể đứng tên người khác. Rủi ro không nằm ở luật về đặt cọc, vốn giống nhau, mà ở chỗ bạn có xác định được người nhận cọc là ai và họ có quyền bán xe hay không.
Thêm một điểm khác: hợp đồng mua bán xe giữa cá nhân, theo quy định về đăng ký xe, cần được công chứng hoặc chứng thực chữ ký để làm thủ tục sang tên. Giấy đặt cọc thì không bắt buộc công chứng. Vì vậy, giấy cọc thường là một bước trung gian trước khi hai bên ra văn phòng công chứng hoặc nơi chứng thực ký hợp đồng chính. Giấy cọc nên ghi rõ hạn chót của bước này.
Quy định đăng ký xe hiện hành cũng đặt nghĩa vụ cho người bán: khi chuyển quyền sở hữu, chủ xe phải làm thủ tục thu hồi chứng nhận đăng ký, biển số theo quy định, sau đó người mua làm thủ tục đăng ký. Chi tiết thủ tục, nơi làm và thời hạn nên đối chiếu trên Cổng dịch vụ công hoặc hỏi cơ quan đăng ký xe nơi bạn cư trú, vì quy trình đã thay đổi nhiều so với trước.
Kiểm gì trước khi chuyển tiền cọc
Không cần làm hết trong một buổi, nhưng nên xong trước khi tiền rời tài khoản của bạn.
- Giấy đăng ký xe bản gốc: tên chủ xe khớp với căn cước của người bán; nếu không khớp, hỏi rõ vì sao và người đứng tên có đồng ý bán không.
- Số khung, số máy trên xe khớp với giấy đăng ký; dấu hiệu đục sửa, mài lại là lý do dừng ngay.
- Tra xem xe có đang là tài sản bảo đảm trên hệ thống đăng ký biện pháp bảo đảm hay không; xe vay ngân hàng thường có ngân hàng giữ giấy đăng ký bản gốc.
- Tra phạt nguội theo biển số trên kênh tra cứu của lực lượng cảnh sát giao thông; xe còn vi phạm chưa xử lý có thể bị vướng khi sang tên.
- Với ô tô: hạn đăng kiểm, lịch sử bảo dưỡng nếu có, xe có từng kinh doanh vận tải hay không.
- Tận mắt xem xe, chạy thử nếu được, hoặc nhờ người thạo xe đi cùng.
- Gặp người bán tại nơi cư trú hoặc nơi công cộng có thể xác minh, không chỉ qua điện thoại.
Lời giục "có người cọc rồi, chuyển nhanh mới giữ được" là dấu hiệu nên chậm lại chứ không phải nhanh lên. Một chiếc xe thật vẫn còn đó sau một buổi chiều bạn đi kiểm giấy tờ.
Xe đứng tên người khác, đang thế chấp, đang trả góp
Xe đứng tên người thân của người bán. Trường hợp hay gặp: xe đứng tên bố mẹ, vợ chồng, hoặc chủ cũ chưa sang tên. Người ký hợp đồng mua bán phải là chủ xe hoặc người được chủ xe uỷ quyền hợp lệ. Nếu chủ xe không ký được, việc sang tên sẽ gặp khó, và khoản cọc của bạn đặt vào một giao dịch chưa chắc thực hiện được.
Xe mua lại qua nhiều đời chưa sang tên. Người đang dùng xe không đứng tên, chủ đứng tên đã không còn liên lạc. Quy định đăng ký xe có thủ tục cho xe đã qua nhiều lần mua bán nhưng thường phức tạp hơn. Nên gắn điều kiện hoàn cọc với việc làm được thủ tục này.
Xe đang thế chấp ngân hàng. Người bán phải trả nợ, giải chấp, lấy lại giấy đăng ký rồi mới bán được. Nếu bạn đồng ý cọc để người bán có tiền tất toán, hãy ghi rõ hạn giải chấp và quyền hoàn cọc nếu quá hạn. Cách thận trọng hơn là cùng người bán đến ngân hàng làm thủ tục.
Xe đang trả góp. Xe mua trả góp chưa trả hết có thể đang được bên bán bảo lưu quyền sở hữu hoặc đang thế chấp cho công ty tài chính. Người đang dùng xe chưa có toàn quyền bán. Đặt cọc cho một chiếc xe như vậy là rủi ro cao; nên đợi người bán thanh toán xong.
Giấy đặt cọc mua xe nên có gì
Không cần mẫu in sẵn. Một tờ giấy viết tay có đủ các ý dưới đây và chữ ký hai bên là đủ dùng.
- Họ tên, năm sinh, nơi cư trú, số căn cước của hai bên; người bán không phải chủ xe thì ghi thêm thông tin chủ xe và giấy uỷ quyền.
- Thông tin xe: loại xe, màu, biển số, số khung, số máy, số giấy đăng ký.
- Giá mua bán đã chốt, số tiền cọc bằng số và bằng chữ, cách giao cọc: tiền mặt hay chuyển khoản.
- Hạn ký hợp đồng mua bán có công chứng hoặc chứng thực, và nơi dự kiến ký.
- Hậu quả khi một bên bỏ ngang: mất cọc, hoặc trả lại cọc và một khoản tương đương, hay mức khác hai bên thoả thuận.
- Các trường hợp được hoàn cọc mà không bị phạt: xe không sang tên được do hồ sơ, phát hiện xe đang là tài sản bảo đảm, số khung số máy không khớp.
- Cam kết của người bán về tình trạng xe đã nêu: không tai nạn nặng, không ngập nước, chưa thay máy, nếu người bán khẳng định như vậy.
- Ngày lập, chữ ký hai bên; có người làm chứng càng tốt.
Nội dung chuyển khoản nên ghi ngắn: "Coc mua xe biển số…". Một dòng này cộng với tin nhắn chốt giá là bộ chứng cứ đủ dùng nếu chẳng may phải đòi lại.
Điều kiện hoàn cọc hay dùng khi mua xe cũ
Điều kiện tốt là điều kiện đo được: ai cũng nhìn vào và biết nó đã xảy ra hay chưa. Một số điều kiện quen thuộc:
| Điều kiện | Cách viết cho đo được | Ghi chú |
|---|---|---|
| Hồ sơ xe sang tên được | Nếu cơ quan đăng ký từ chối sang tên vì lý do hồ sơ xe, bên bán hoàn lại toàn bộ tiền cọc | Bảo vệ người mua khi giấy tờ xe có vấn đề |
| Xe không là tài sản bảo đảm | Nếu phát hiện xe đang đăng ký thế chấp mà bên bán không giải chấp trước ngày…, bên bán hoàn cọc | Nên tra trước khi cọc |
| Không vi phạm chưa xử lý | Bên bán chịu xử lý mọi vi phạm phát sinh trước ngày giao xe | Tra phạt nguội trước khi cọc |
| Kết quả kiểm tra kỹ thuật | Nếu xe kiểm tại gara do hai bên chọn có lỗi khung, máy nghiêm trọng, bên mua được rút lại cọc | Ghi rõ gara và hạn kiểm |
| Tình trạng như mô tả | Nếu xe từng ngập nước, tai nạn nặng trái với cam kết, bên mua được hoàn cọc | Khó chứng minh, cần kết quả kiểm tra |
Điều kiện càng mơ hồ, như "xe phải ổn", càng dễ cãi. Gắn với một sự kiện có giấy tờ hoặc kết quả kiểm tra thì sau này ít tranh luận hơn.
Mua qua salon ký gửi, người môi giới
Nhiều xe cũ được ký gửi ở salon, cửa hàng xe máy cũ, hoặc rao qua người môi giới. Khi đặt cọc ở đây, câu hỏi đầu tiên là bạn đang giao dịch với ai: với salon như một bên bán, hay với chủ xe thông qua salon. Câu trả lời quyết định ai phải trả cọc, phạt cọc nếu giao dịch đổ vỡ.
Nếu salon đứng tên bên nhận cọc trong giấy, salon chịu trách nhiệm với bạn. Nếu salon chỉ giới thiệu, nhận cọc hộ chủ xe, bạn cần thấy được giấy ký gửi hoặc uỷ quyền của chủ xe cho salon, và giấy cọc nên ghi tên chủ xe. Đưa cọc cho một người môi giới không có giấy uỷ quyền là đặt tiền vào tay người không có quyền bán xe.
Với salon ô tô cũ, hợp đồng đặt cọc thường soạn sẵn. Đọc kỹ các câu về hoàn cọc: có salon ghi "không hoàn cọc trong mọi trường hợp", kể cả khi xe không sang tên được. Những điều khoản loại trừ trách nhiệm quá rộng trong hợp đồng mẫu với người tiêu dùng có thể bị tranh cãi về hiệu lực, nhưng tốt nhất là đề nghị sửa trước khi ký.
Khi người bán bùng hoặc người mua đổi ý
Người bán nhận cọc rồi bán xe cho người trả giá cao hơn là tình huống điển hình của phạt cọc: bạn có căn cứ đòi lại cọc và thêm một khoản tương đương, trừ khi giấy cọc ghi khác. Bắt đầu bằng một tin nhắn nêu rõ số tiền và hạn trả. Nếu người bán không trả, có thể nhờ hoà giải ở cơ sở hoặc khởi kiện; với số tiền nhỏ, cân nhắc chi phí và thời gian trước.
Trường hợp người nhận cọc không có xe, dùng ảnh xe của người khác, hoặc nhận cọc của nhiều người cho cùng một chiếc xe rồi biến mất, câu chuyện có thể không còn là tranh chấp dân sự. Giữ toàn bộ tin nhắn, sao kê, tin đăng bán, rồi trình báo cơ quan công an nơi cư trú hoặc nơi xảy ra việc. Đừng tự tìm đến nhà người đó để đòi bằng sức.
Ngược lại, nếu bạn là người mua và đổi ý không vì lý do nào trong các điều kiện hoàn cọc, khoản cọc thường thuộc về người bán. Nếu phát hiện vấn đề sau khi cọc, như xe có dấu hiệu tai nạn mà người bán đã khẳng định không, hãy dựa vào cam kết trong giấy cọc và kết quả kiểm tra để thương lượng, thay vì đơn phương tuyên bố huỷ.
Câu hỏi thường gặp
Giấy đặt cọc mua xe có cần công chứng không?
Không bắt buộc. Giấy đặt cọc giữa cá nhân có hiệu lực khi hai bên tự nguyện ký và nội dung hợp pháp. Bước cần công chứng hoặc chứng thực là hợp đồng mua bán xe để làm thủ tục sang tên. Với khoản cọc lớn, hai bên có thể tự nguyện chứng thực chữ ký giấy cọc.
Người bán không phải chủ xe có được nhận cọc không?
Có thể, nếu họ được chủ xe uỷ quyền hợp lệ để bán. Nếu không có uỷ quyền, giao dịch có nguy cơ không thực hiện được và việc đòi lại cọc phụ thuộc vào người nhận tiền. Nên xem giấy uỷ quyền và ghi tên chủ xe trong giấy cọc.
Làm sao biết xe đang thế chấp ngân hàng?
Dấu hiệu dễ thấy là người bán không có giấy đăng ký bản gốc. Ngoài ra, có thể tra thông tin trên hệ thống đăng ký biện pháp bảo đảm theo quy định hiện hành. Nếu xe đang thế chấp, cần giải chấp trước khi ký hợp đồng mua bán.
Người bán nhận cọc rồi bán cho người khác thì đòi được bao nhiêu?
Theo quy tắc chung của Bộ luật Dân sự, bên nhận cọc từ chối thực hiện giao dịch phải trả lại tiền cọc và một khoản tiền tương đương, trừ khi hai bên thoả thuận khác. Bạn nên gửi yêu cầu bằng tin nhắn hoặc văn bản có số tiền và hạn trả cụ thể.
Xe có phạt nguội chưa xử lý thì có sang tên được không?
Xe còn vi phạm chưa xử lý có thể bị vướng khi làm thủ tục. Nên tra trước theo biển số và ghi trong giấy cọc rằng bên bán chịu trách nhiệm xử lý mọi vi phạm phát sinh trước ngày giao xe. Quy định cụ thể nên đối chiếu với cơ quan đăng ký xe nơi bạn làm thủ tục.
Đặt cọc xe qua mạng cho người chưa gặp mặt có nên không?
Không nên. Nhiều vụ nhận cọc xe ảo dùng ảnh của người khác và biến mất sau khi nhận tiền. Chỉ đặt cọc sau khi tận mắt xem xe, đối chiếu giấy đăng ký với người bán. Nếu bắt buộc phải giữ xe từ xa, nhờ người thân ở gần đến xem trước.