Tạm giữ hành chính là biện pháp ngăn chặn và bảo đảm xử lý vi phạm hành chính theo Luật Xử lý vi phạm hành chính: giữ người trong vài giờ để chấm dứt ngay một vi phạm, hoặc giữ tang vật, phương tiện, giấy tờ để xác minh và bảo đảm thi hành quyết định phạt. Tạm giữ hình sự là biện pháp ngăn chặn theo Bộ luật Tố tụng hình sự: giữ người bị giữ khẩn cấp, bị bắt hoặc tự thú, đầu thú trong vài ngày để điều tra một vụ việc có dấu hiệu tội phạm.
Khi nghe tin "người nhà bị công an giữ" hay "xe bị giữ", điều gia đình cần biết đầu tiên là đang ở luồng nào. Hai luồng khác nhau về thời hạn, về quyền có người bào chữa, về cách lấy lại tài sản và về hậu quả về sau. Bài này giúp bạn đọc đúng giấy tờ và hỏi đúng câu.
Hai loại tạm giữ đặt cạnh nhau
Chỉ cần đọc tên văn bản (biên bản, quyết định tạm giữ) và căn cứ ghi trong đó là biết bạn đang ở cột nào.
| Điểm so sánh | Tạm giữ theo thủ tục hành chính | Tạm giữ trong tố tụng hình sự |
|---|---|---|
| Văn bản gốc | Luật Xử lý vi phạm hành chính | Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 |
| Đối tượng giữ người | Người có hành vi vi phạm hành chính cần ngăn chặn ngay (gây rối trật tự công cộng, gây thương tích, có căn cứ buôn lậu, vận chuyển hàng cấm…) | Người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị bắt (phạm tội quả tang, truy nã), người tự thú, đầu thú |
| Thời hạn giữ người | Tính bằng giờ, có trần ngắn do luật định | Tính bằng ngày, có thể gia hạn, gia hạn phải được viện kiểm sát phê chuẩn |
| Giữ tài sản | Tạm giữ tang vật, phương tiện, giấy phép, chứng chỉ hành nghề | Tạm giữ đồ vật, tài liệu khi khám xét, bắt người; thu giữ vật chứng |
| Người bào chữa | Không có chế định người bào chữa như hình sự | Có quyền có người bào chữa từ khi bị tạm giữ |
| Đi tới đâu | Quyết định xử phạt hoặc không xử phạt; trả lại người, trả lại tài sản không bị tịch thu | Khởi tố bị can và áp dụng biện pháp khác, hoặc trả tự do; vật chứng xử lý theo quyết định, bản án |
Hai luồng có thể nối nhau: một vụ xô xát ban đầu bị tạm giữ hành chính, sau khi xác minh thấy thương tích nặng thì chuyển sang luồng hình sự. Khi đó các mốc thời hạn và quyền tính theo luồng mới.
Tạm giữ người theo thủ tục hành chính: vài giờ để chấm dứt vi phạm
Luật Xử lý vi phạm hành chính cho phép tạm giữ người trong những trường hợp cần ngăn chặn, đình chỉ ngay hành vi gây rối trật tự công cộng, gây thương tích cho người khác, hoặc khi có căn cứ cho rằng người đó có hành vi buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hoá và một số trường hợp khác luật định. Mục đích là chặn đứng hành vi, không phải trừng phạt.
Thời hạn tạm giữ rất ngắn: không quá 12 giờ; trường hợp cần thiết có thể kéo dài nhưng không quá 24 giờ kể từ khi bắt đầu giữ; một số trường hợp ở vùng biên giới, vùng núi xa xôi, hải đảo được dài hơn theo luật. Phải có quyết định tạm giữ bằng văn bản. Nếu người bị tạm giữ yêu cầu, người ra quyết định phải thông báo cho gia đình, tổ chức nơi làm việc hoặc học tập; với người chưa thành niên thì phải thông báo cho cha mẹ hoặc người giám hộ.
Hết thời hạn hoặc khi không còn cần thiết, người bị tạm giữ phải được thả. Sau đó có thể có quyết định xử phạt (thường là phạt tiền) hoặc không. Tạm giữ hành chính không phải là án tích, không ghi vào lý lịch tư pháp như một bản án hình sự.
Tạm giữ hình sự: vài ngày, có người bào chữa, có viện kiểm sát kiểm sát
Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định tạm giữ có thể áp dụng với người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị bắt trong trường hợp phạm tội quả tang, người bị bắt theo quyết định truy nã, người phạm tội tự thú, đầu thú. Quyết định tạm giữ phải nêu rõ lý do, thời hạn, và được gửi cho viện kiểm sát cùng cấp.
Thời hạn tạm giữ không quá 3 ngày kể từ khi cơ quan điều tra nhận người bị giữ, bị bắt; trường hợp cần thiết có thể gia hạn, nhưng không quá hai lần, mỗi lần không quá 3 ngày, và việc gia hạn phải được viện kiểm sát phê chuẩn. Thời gian tạm giữ được trừ vào thời hạn tạm giam nếu sau đó bị tạm giam. Những con số này lấy theo bộ luật hiện hành; bạn nên đối chiếu bản đang có hiệu lực vì bộ luật đã được sửa đổi một số lần.
Người bị tạm giữ trong vụ án hình sự có quyền được biết lý do, được giải thích quyền và nghĩa vụ, trình bày lời khai, đưa ra chứng cứ, khiếu nại quyết định tạm giữ, và có quyền có người bào chữa ngay từ khi bị tạm giữ. Gia đình có thể mời người bào chữa sớm. Chi tiết về quyền người bị tạm giữ và việc gia đình cần làm trong những giờ đầu được viết ở các chuyên trang về tố tụng hình sự.
Giữ xe, giữ hàng: phân biệt tạm giữ phương tiện với thu giữ vật chứng
Tạm giữ phương tiện vi phạm hành chính. Xe bị giữ khi vi phạm giao thông, hàng hoá bị giữ khi kiểm tra kinh doanh là tạm giữ theo thủ tục hành chính. Có biên bản, có thời hạn, và tài sản được trả lại khi người vi phạm chấp hành xong quyết định xử phạt, trừ khi bị tịch thu. Chủ xe cho người khác mượn xe vẫn có thể làm thủ tục nhận lại theo quy định.
Tạm giữ đồ vật, thu giữ vật chứng trong vụ án hình sự. Khi khám xét, bắt người hoặc trong quá trình điều tra, cơ quan tố tụng có thể tạm giữ đồ vật, tài liệu liên quan. Đồ vật là vật chứng được bảo quản và xử lý theo quyết định của cơ quan tố tụng hoặc bản án: trả lại chủ sở hữu hợp pháp, tịch thu hoặc tiêu huỷ.
Thời gian lấy lại khác hẳn nhau. Tài sản tạm giữ hành chính thường được giải quyết trong thời gian ngắn theo luật. Vật chứng hình sự có thể bị giữ tới khi vụ án kết thúc, trừ khi cơ quan tố tụng quyết định trả lại sớm cho chủ sở hữu hợp pháp nếu không ảnh hưởng tới việc giải quyết vụ án.
Người không vi phạm mà có tài sản bị giữ. Nếu bạn là chủ sở hữu hợp pháp mà tài sản bị người khác dùng để vi phạm, hãy chuẩn bị giấy tờ chứng minh quyền sở hữu và làm văn bản đề nghị trả lại gửi cơ quan đang giữ, ghi rõ bạn không liên quan tới hành vi vi phạm.
Ví dụ giả định: một cuộc xô xát, hai khả năng
Ví dụ giả định: tối cuối tuần, anh Tùng cãi nhau với bàn bên cạnh ở một quán ăn tại Đắk Lắk, hai bên xô đẩy, đổ vỡ bàn ghế. Lực lượng chức năng tới, đưa anh và một người khác về trụ sở, ra quyết định tạm giữ người theo thủ tục hành chính để chấm dứt hành vi gây rối. Chiếc xe máy anh đi cũng được lập biên bản tạm giữ. Sau vài giờ, khi tình hình yên và đã lấy lời khai, anh được về; vài ngày sau nhận quyết định phạt tiền vì gây rối trật tự công cộng, nộp phạt xong thì nhận lại xe.
Cùng tình huống đó, giả sử người bên kia bị thương nặng phải nhập viện. Cơ quan điều tra có thể chuyển sang luồng hình sự: giữ người trong trường hợp khẩn cấp hoặc ra quyết định tạm giữ theo Bộ luật Tố tụng hình sự, trưng cầu giám định thương tích, và chiếc xe hay vật dụng liên quan có thể trở thành vật chứng. Từ lúc này, anh Tùng có quyền có người bào chữa, và thời hạn tạm giữ tính theo ngày chứ không còn theo giờ.
Điều gia đình nên rút ra: cùng chữ "bị giữ", nhưng chỉ cần một tình tiết như mức thương tích là cả quy trình đổi hướng. Hỏi đúng loại quyết định ngay từ đầu giúp gia đình không chủ quan khi việc đã sang luồng hình sự.
Khi người thân bị giữ: những câu nên hỏi ngay
Những câu hỏi dưới đây giúp gia đình xác định đúng luồng và không bỏ lỡ quyền nào. Hỏi lịch sự, ghi lại tên cơ quan, người tiếp nhận và thời điểm.
- Người thân đang bị giữ theo thủ tục hành chính hay theo tố tụng hình sự? Có quyết định tạm giữ bằng văn bản không, ai ký?
- Lý do giữ là gì, giữ từ mấy giờ, thời hạn tới khi nào?
- Nếu là luồng hình sự: người thân đã được giải thích quyền có người bào chữa chưa? Gia đình muốn mời người bào chữa thì liên hệ thủ tục ở đâu?
- Có tài sản nào của người thân bị giữ cùng không (xe, điện thoại, tiền)? Biên bản ghi những gì?
- Người thân là người chưa thành niên thì gia đình đã được thông báo đúng quy định chưa, có cần người đại diện có mặt khi làm việc không?
- Gia đình có thể gửi đồ dùng cá nhân, thuốc men thiết yếu không, theo cách nào?
Không đưa tiền cho bất kỳ ai để "lo cho ra". Mọi khoản tiền liên quan tới thủ tục đều phải có văn bản, biên lai rõ ràng.
Khi nào nên nhờ người làm nghề
Với tạm giữ hành chính vài giờ vì một vụ xô xát nhỏ, nhiều gia đình tự xử lý được: chờ hết thời hạn, nhận người, làm việc về quyết định xử phạt nếu có. Nhưng khi có dấu hiệu chuyển sang luồng hình sự (có người bị thương nặng, có tài sản lớn bị chiếm giữ, có ma tuý hay hàng cấm), hoặc người bị giữ là người chưa thành niên, nên tìm người bào chữa càng sớm càng tốt, vì lời khai trong những ngày đầu ảnh hưởng nhiều tới diễn biến sau.
Nếu chưa biết mình đang ở luồng nào, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, mô tả văn bản đã nhận (tên văn bản, người ký, căn cứ ghi trong đó) để được định hướng nên làm gì trước. Đừng gửi ảnh có thông tin cá nhân của người khác lên mạng xã hội để hỏi; vừa không giúp gì, vừa có thể làm ảnh hưởng tới vụ việc.
Câu hỏi thường gặp
Bị tạm giữ hành chính có bị ghi vào lý lịch tư pháp không?
Lý lịch tư pháp ghi thông tin về án tích và một số quyết định trong lĩnh vực hình sự, không ghi việc bị tạm giữ hay bị xử phạt hành chính. Tuy vậy, quyết định xử phạt vẫn được lưu trong hồ sơ của cơ quan có thẩm quyền theo quy định.
Tạm giữ hành chính có được mời luật sư không?
Luật Xử lý vi phạm hành chính không có chế định người bào chữa như tố tụng hình sự, nhưng người vi phạm có quyền tự mình hoặc thông qua người đại diện, luật sư để giải trình, khiếu nại về quyết định xử phạt sau đó theo quy định.
Đang tạm giữ hành chính có thể bị chuyển sang tạm giữ hình sự không?
Có thể, nếu quá trình xác minh cho thấy hành vi có dấu hiệu tội phạm. Khi đó cơ quan có thẩm quyền áp dụng thủ tục tố tụng hình sự, và thời hạn, quyền của người bị giữ được tính theo Bộ luật Tố tụng hình sự.
Xe bị giữ vì người mượn vi phạm thì chủ xe lấy lại thế nào?
Chủ xe chuẩn bị giấy tờ chứng minh quyền sở hữu và giấy tờ tuỳ thân, liên hệ cơ quan đang giữ theo biên bản. Nếu người vi phạm đã chấp hành quyết định xử phạt và xe không bị tịch thu, chủ xe được làm thủ tục nhận lại theo quy định hiện hành.
Gia đình có được vào gặp người đang bị tạm giữ hình sự không?
Việc thăm gặp người bị tạm giữ theo quy định của pháp luật về thi hành tạm giữ, tạm giam và phải được cơ quan đang thụ lý cho phép. Người bào chữa có quyền gặp người bị tạm giữ theo thủ tục riêng. Gia đình nên hỏi trực tiếp nơi đang giữ.